Ο κ. Νίκος Παπαθανάσης, αναπληρωτής υπουργός Ανάπτυξης και Επενδύσεων, αρμόδιος για τις ιδιωτικές επενδύσεις και τις ΣΔΙΤ, στον χαιρετισμό του σημείωσε, μεταξύ άλλων, ότι η έναρξη των διαρθρωτικών ταμείων θα φέρει στη χώρα το «αστρονομικό ποσό», όπως το χαρακτήρισε, των 77 δισ. ευρώ, καθώς δεν είναι μόνο το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά είναι πάρα πολλά εργαλεία τα οποία έρχονται να συμπληρώσουν και να στηρίξουν τις οικογενειακές επιχειρήσεις. «Η Ελληνική Πολιτεία έρχεται να στηρίξει με προγράμματα τις μικρομεσαίες και οικογενειακές επιχειρήσεις που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας και χρήζουν ιδιαίτερης στήριξης. Βασικοί πυλώνες σε όλα τα προγράμματα είναι η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση και τα κριτήρια ESG τα οποία δεν χρηματοδοτούνται μόνο από το Ταμείο Ανάκαμψης, αλλά και από τον νέο Αναπτυξιακό Νόμο και τα προγράμματα ΕΣΠΑ 2021-27».

 Η «επόμενη» εποχή

Αναφερόμενος στις περιοχές της απολιγνιτοποίησης, σημείωσε ότι «έχουμε λάβει πολύ υψηλούς πόρους για να μεταβούμε στην επόμενη εποχή και θα φέρουν στις περιοχές αυτές περίπου 7 δισ. ευρώ από δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους και θα δημιουργήσουν νέες θέσεις εργασίας για να κρατήσουν τις νέες και τους νέους στον τόπο τους και αυτό αφορά και τις οικογενειακές επιχειρήσεις των περιοχών αυτών». Ενώ κλείνοντας, ανέφερε την πρόσφατη επιχειρηματική κίνηση της οικογένειας Σαράντη που επέκτεινε τις δραστηριότητες της και σημείωσε ότι αυτές είναι οι κινήσεις που θέλει να στηρίξει η Πολιτεία. 

Κρίσιμος ρόλος

Ο κ. Θεόδωρος Καπράλος, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας (ΕΣΕΕ), στον χαιρετισμό του ανέφερε, μεταξύ άλλων, τον κρίσιμο ρόλο που έχουν οι οικογενειακές επιχειρήσεις, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ευρώπη. Ενώ συμπλήρωσε ότι στην Ευρώπη οι 6 – 9 επιχειρήσεις στις 10 ανάλογα τη χώρα είναι οικογενειακές συνεισφέροντας το 60% του ΑΕΠ και απασχολώντας 4 με 5 εργαζόμενους στους 10. Στην Ελλάδα οι 8 στις 10 επιχειρήσεις είναι οικογενειακές, όπως και το 44% των εισηγμένων επιχειρήσεων στο ΧΑ, καθώς οι άνθρωποι που ασκούν τη διοίκηση έχουν το 20% των μετοχών αυτών των επιχειρήσεων. Ο κ. Καπράλος υπογράμμισε επίσης, ότι ένα δυνατό σημείο των οικογενειακών επιχειρήσεων είναι οι σχέσεις εμπιστοσύνης που έχουν αναπτυχθεί ανάμεσα στους προμηθευτές, τους καταναλωτές και τους εργαζόμενους σε αυτές, αλλά και το τρίπτυχο ποιότητα, συνέπεια και εξυπηρέτηση, το οποίο είναι ένα συγκριτικό πλεονέκτημα, που έκανε τις οικογενειακές επιχειρήσεις εξαιρετικά ανθεκτικές στα χρόνια της κρίσης και της πανδημίας.

Ενώ τόνισε, ότι «βασική επιδίωξη της οικογενειακής επιχείρησης δεν είναι το κέρδος, δεν είναι αυτοσκοπός το κέρδος, αλλά η διατήρησή της, η διασφάλιση της ύπαρξης και της ομαλής λειτουργίας της και της διαδοχής». Συνεπώς, αξίες όπως η σταθερότητα, η ποιότητα και η βιωσιμότητα έρχονται πολύ πιο μπροστά από το κέρδος και βάζει σε πρώτο πλάνο την καλή εικόνα, το brand name της οικογενειακής επιχείρησης.

Βιωσιμότητα

O κ. Γιάννος Μητσός, Senior Advisor του Τομέα ΜΜΕ, Θέσεων και Ενημέρωσης του ΣΕΒ, στον χαιρετισμό του στάθηκε, μεταξύ άλλων, η πορεία των οικογενειακών επιχειρήσεων προς τη βιωσιμότητα είναι μια κρίσιμη διάσταση της ελληνικής οικονομίας, όχι μόνο για τον μεγάλο ρόλο που παίζουν οι οικογενειακές επιχειρήσεις στις θέσεις εργασίας και στο ΑΕΠ της χώρας, αλλά κυρίως για την εμπιστοσύνη που δημιουργούν στο κοινό και τον τρόπο που υπάρχουν μέσα στην ελληνική οικονομία. Πρόσθεσε δε, ότι στον ΣΕΒ είναι διάσταση της δουλειάς του το κτίσιμο της εμπιστοσύνης και της προσέγγισης με την κοινωνία των οικογενειακών επιχειρήσεων. «Η ενσωμάτωση της βιωσιμότητας, της καινοτομίας, της σύγχρονης διακυβέρνησης είναι πεδία στα οποία πρέπει να βασιστούμε, προκειμένου να τα καταστήσουμε κοινή συνισταμένη για ολόκληρη την επιχειρηματική κοινότητα και ο ρόλος των οικογενειακών επιχειρήσεων και του τρόπου με τον οποίο τις βλέπει ολόκληρη η αγορά έχει πολύ μεγάλη σημασία για την μετάβασή μας σε ένα βιώσιμο μοντέλο ανάπτυξης, που κτίζει εμπιστοσύνη και προοπτική. Εμείς από τη μεριά μας στηρίζουμε και θα στηρίζουμε κάθε προσπάθεια σε αυτή την κατεύθυνση» κατέληξε ο κ. Μητσός.

Το σωστό marketing

Σε συζήτηση για τη σημασία του marketing και της επικοινωνίας στις οικογενειακές επιχειρήσεις ανάμεσα στον κ. Ευάγγελο Μάξιμο Α. Σκοπελίτη, Διευθυντή Brand, Marketing και Επικοινωνίας της EY Ελλάδος και τον κ. Γιώργο Λιμπέρη, CEO της Palladian Communications Specialists. Ο κ. Σκοπελίτης σημείωσε: «Η εμπειρία μας στην EY, είτε μέσα από τη σχέση μας με τους πελάτες μας, είτε μέσα από τον διαγωνισμό Έλληνας «Επιχειρηματίας της Χρονιάς», μας έχει δείξει ότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις έχουν ένα πλεονέκτημα, στο οποίο πρέπει να επενδύσουν. Εάν δεχθούμε ότι το Marketing είναι “να διηγείσαι καλά ένα story”, τότε τα καλά νέα είναι ότι οι οικογενειακές επιχειρήσεις, από τη φύση τους, έχουν ήδη ένα πολύ καλό story να τις υποστηρίξει: την ιστορία της δημιουργίας της επιχείρησης από το μηδέν, και τον μόχθο της οικογένειας πίσω από αυτή.

Στόχος των επιχειρήσεων, και δη, των οικογενειακών, θα πρέπει να είναι να δημιουργήσουν ένα brand με το οποίο να μπορεί να ταυτιστεί ο καταναλωτής. Οι καταναλωτές, σήμερα, θέλουν να δημιουργήσουν δεσμούς εμπιστοσύνης με brands που θεωρούν ότι έχουν τις ίδιες προτεραιότητες και “πιστεύω” με εκείνους».

Σε ερώτηση ως προς τις προκλήσεις που παρουσιάζονται για τις οικογενειακές επιχειρήσεις ως προς την επικοινωνία τους, ο κ. Σκοπελίτης επεσήμανε ότι: «Μια πρώτη τεράστια πρόκληση αποτελούν οι διαρκώς μεταβαλλόμενες απαιτήσεις και προσδοκίες των καταναλωτών.»

Ο καταναλωτής του μέλλοντος

Στο πλαίσιο αυτό, η συζήτηση του πάνελ εμπλουτίστηκε επίσης με τα χρήσιμα ευρήματα από την πρόσφατη καταναλωτική έρευνα της EY στην Ελλάδα, Future Consumer Index, το 2021, όπου εντοπίστηκαν ενδιαφέροντα στοιχεία για τον Έλληνα καταναλωτή του μέλλοντος, όπως, το γεγονός ότι το 23% έχουν αλλάξει μάρκες που αγοράζουν, για να υποστηρίξουν την τοπική οικονομία/τοπικές επιχειρήσεις/καταστήματα της γειτονιάς τους και το 34% είναι διατεθειμένοι να πληρώσουν περισσότερα για προϊόντα που παράγονται στη χώρα μας.

«Ακολούθως, μια ακόμη πρόκληση αποτελεί η αυξανόμενη έμφαση στη βιώσιμη ανάπτυξη και στα ζητήματα περιβάλλοντος, κοινωνίας και διακυβέρνησης (ESG) που δίνουν οι καταναλωτές σήμερα», σχολίασε συμπληρωματικά ο κ. Σκοπελίτης, μεταφέροντας συνοπτικά ορισμένα ακόμη σημαντικά ευρήματα της ίδιας έρευνας. Σύμφωνα με την έρευνα αυτή, στην Ελλάδα, το 73% των καταναλωτών πιστεύουν ότι τα brands/οι μάρκες πρέπει να συμπεριφέρονται με ηθικό τρόπο και σύμφωνα με τις προσδοκίες της κοινωνίας στην οποία δραστηριοποιούνται, ενώ το 71% θεωρούν ότι η συμπεριφορά μίας επιχείρησης είναι τόσο σημαντική όσο και τα προϊόντα/υπηρεσίες που προσφέρει.

Στη συνέχεια της τοποθέτησής του, ο διευθυντής Brand, Marketing και Επικοινωνίας της ΕΥ Ελλάδος δήλωσε πως «σε πολλές περιπτώσεις, η βιώσιμη ανάπτυξη είναι ενσωματωμένη στο DNA των οικογενειακών επιχειρήσεων, υπό την έννοια ότι δημιουργούνται για να επιβιώσουν, να αναπτυχθούν και να παραδοθούν στις επόμενες γενιές – έχουν, άρα μια μακροπρόθεσμη βλέψη και δεν στοχεύουν στα οικονομικά αποτελέσματα τριμήνου αλλά στη δημιουργία μακροπρόθεσμης αξίας».

Επικοινωνία

Κατά το τελευταίο μέρος της συζήτησης σχετικά με τα βήματα που θα πρέπει να ακολουθήσουν οι οικογενειακές επιχειρήσεις στον τομέα της επικοινωνίας, ο κ. Σκοπελίτης δήλωσε, μεταξύ άλλων, πως: «Είναι απαραίτητο να επενδύσουν στο marketing. Οι οικογενειακές επιχειρήσεις χρειάζονται σωστές δομές, διαδικασίες, ξεκάθαρους στόχους και στρατηγική και, βεβαίως, τους σωστούς ανθρώπους και καταρτισμένους συμβούλους. Διότι, σημασία δεν έχει μόνο τι λες ότι κάνεις, αλλά τι πραγματικά κάνεις και πώς το επικοινωνείς αποτελεσματικά».

Σχέση εμπιστοσύνης

Από την πλευρά του ο κ. Λιμπέρης σημείωσε, ότι υπάρχει η ανάγκη να ταυτιστεί ο καταναλωτής με το brand, και αυτό γίνεται οικοδομώντας συστηματικά μια σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ επιχείρησης – καταναλωτή και κοινωνίας γενικότερα. Και εδώ, οι οικογενειακές επιχειρήσεις έχουν, πράγματι, ένα σημαντικό πλεονέκτημα καθώς βρίσκονται, συνήθως, πολύ πιο κοντά στην κοινωνία. Παράλληλα, ο κ. Λιμπέρης τόνισε, ότι η διαχείριση κρίσεων δεν είναι μόνο μια διαδικασία περιορισμού της ζημιάς, «αφού έχει γίνει το κακό». Είναι κυρίως μια προληπτική διαδικασία για να θωρακίσεις την επιχείρηση, να εντοπίσεις τα τρωτά σημεία της, να τα περιορίσεις και να βάλεις τις διαδικασίες, για να τις αντιμετωπίσεις με τον καλύτερο τρόπο. Δυστυχώς οι περισσότερες επιχειρήσεις και πόσο μάλλον οι οικογενειακές επιχειρήσεις, αμελούν αυτό το σημαντικό κομμάτι, με αποτέλεσμα να αναγκάζονται να πάρουν δύσκολες και επώδυνες αποφάσεις την ώρα της κρίσης. Σκέφτονται με τον τρόπο που σκεφτόμαστε πολλοί από εμάς για τα ασφαλιστικά προϊόντα: Οι περισσότεροι πιστεύουμε ότι αυτό δεν θα συμβεί ποτέ σε μας.

 Αιγίδα

Το συνέδριο ασχολείται με τις οικογενειακές επιχειρήσεις και τα ζητήματα που αφορούν στην οργάνωση και διαχείρισή τους και τελεί υπό την αιγίδα: του Συνδέσμου Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών, της Ελληνικής Συνομοσπονδίας Εμπορίου και Επιχειρηματικότητας, της Κεντρικής Ένωσης Επιμελητηρίων Ελλάδος, του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Πειραιώς, του Ελληνογερμανικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου, του Εμπορικού Συλλόγου Πειραιώς, του Ινστιτούτου Εταιρικής Ευθύνης (CRI), της Ελληνικής Ένωσης Επιχειρηματιών, της πρωτοβουλίας ΕΛΛΑ-ΔΙΚΑ ΜΑΣ και του ICBS Business College ακαδημαϊκό συνεργάτη του συνεδρίου.

Το άρθρο Ο χάρτης των ελληνικών επιχειρήσεων: 8 στις 10 είναι οικογενειακές – Η επόμενη εποχή και οι καταναλωτές του μέλλοντος εμφανίστηκε πρώτα στο ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ.

Υποχρεωτική ασφάλιση

Με την παρ. 1 του άρθρου 1 του ν. 1759/1988 (Α΄ 50/18.3.1988), ο οποίος άρχισε να ισχύει από 18.3.1988, προστέθηκαν στο τέλος του άρθρου 2 του α.ν. 1846/1951 διατάξεις που ορίζουν ότι: «… υπάγονται στην υποχρεωτική ασφάλιση του νόμου αυτού τα πρόσωπα που παρέχουν εργασία εντός των ορίων της χώρας κατά κύριο επάγγελμα σε εργοδότες με τους οποίους είναι σύζυγοι ή συγγενείς πρώτου και δεύτερου βαθμού συγγένειας, εφ’ όσον για την εργασία τους αυτή δεν υπάγονται υποχρεωτικά ή προαιρετικά στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ασφάλισης. Με κανονισμό ορίζονται οι όροι και οι προϋποθέσεις για την πραγματοποίηση της ασφάλισης των παραπάνω προσώπων…».

Σε εκτέλεση της ανωτέρω διάταξης εκδόθηκε ο «Κανονισμός ασφάλισης στο Ι.Κ.Α. των προσώπων που απασχολούνται σε επιχειρήσεις μελών της οικογένειάς τους», που εγκρίθηκε με την Φ.21/3288/ 20.12.1988 απόφαση του Υπουργού Υγείας, Πρόνοιας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (Β΄ 4). Στο άρθρο 1 του Κανονισμού αυτού ορίζεται ότι: «Στην ασφάλιση του Ι.Κ.Α., για όλους τους κλάδους ασφάλισής του καθώς και του Ι.Κ.Α. – Τ.Ε.Α.Μ. υπάγονται υποχρεωτικά τα πρόσωπα που παρέχουν εργασία μέσα στα όρια της χώρας κατά κύριο επάγγελμα σε εργοδότες με τους οποίους είναι σύζυγοι ή συγγενείς α΄ και β΄ βαθμού συγγένειας, εφόσον για την εργασία τους αυτή δεν υπάγονται υποχρεωτικά ή προαιρετικά στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ή επικουρικής ασφάλισης». Περαιτέρω, στο άρθρο 2 ορίζεται ότι: «Η ασφαλιστική σχέση των προσώπων του άρθρου 1 αρχίζει και τελειώνει κάθε φορά από την ημέρα που θα αναγγελθεί έγγραφα στο ίδρυμα η έναρξη της απασχόλησης ή η διακοπή αυτής από το απασχολούμενο πρόσωπο ή από τον αποδέκτη των υπηρεσιών του. Προϋπόθεση έναρξης ή διακοπής της ασφάλισης είναι η διαπίστωση της έγγραφα αναγγελθείσας απασχόλησης ή διακοπής από τα όργανα ασφάλισης. Διακοπή της ασφάλισης μπορεί να γίνει και χωρίς την έγγραφη αναγγελία διακοπής της απασχόλησης αν τα όργανα της ασφάλισης διαπιστώσουν τη διακοπή αυτή (…)»

Τι προβλέπεται

Ερμηνευτικά ζητήματα που ανέκυψαν από την εφαρμογή αυτών των διατάξεων, αναλύθηκαν στις σχετικές εγκυκλίους 23/1989, 93/1996 και 11/2013 του τ. ΙΚΑ- ΕΤΑΜ. Σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις, προβλέπεται η ασφάλιση των προσώπων που απασχολούνται σε εργοδότες με τους οποίους είναι σύζυγοι ή συγγενείς α΄ και β΄ βαθμού, με την προϋπόθεση ότι για την εργασία τους αυτή δεν υπάγονται υποχρεωτικά στην ασφάλιση άλλου φορέα κύριας ή επικουρικής ασφάλισης.

Βαθμοί συγγένειας

Συγγενείς α’ βαθμού εξ αίματος είναι τα παιδιά προς τους γονείς τους και οι γονείς προς τα παιδιά τους. Β’ βαθμού εξ αίματος είναι κατ’ ευθεία γραμμή ο παππούς προς τα εγγόνια και εκ πλαγίου τα αδέλφια μεταξύ τους.

Οι εξ αγχιστείας συγγενείς α’ και β’ βαθμού δεν καλύπτονται από τις παραπάνω διατάξεις για την ασφάλιση συγγενών και τα πρόσωπα αυτά συνεχίζουν να υπάγονται στην ασφάλιση του ΙΚΑ με τις γενικές διατάξεις (εγκύκλιος 23/1989 ΙΚΑ).

Περαιτέρω, από 12/05/2016 έχουν την δυνατότητα να υπαχθούν στις σχετικές διατάξεις και τα πρόσωπα που παρέχουν εργασία σε εργοδότες που έχουν ατομική επιχείρηση και με τους οποίους δεν είναι σύζυγοι εκ γάμου, αλλά αποτελούν συμβαλλόμενα μέρη συμφώνου συμβίωσης.

Όχι αυτοδίκαιη

Η ασφάλιση των συζύγων ή συγγενών α’ και β’ βαθμού συγγένειας είναι υποχρεωτική όχι όμως αυτοδίκαιη, ήτοι τα πρόσωπα αυτά ασφαλίζονται με τις σχετικές διατάξεις μόνο εφόσον το επιθυμούν. Αυτό σημαίνει ότι για να αρχίσει και να τελειώσει η ασφαλιστική σχέση των προσώπων αυτών, θα πρέπει και να αναγγέλλεται εγγράφως στον Φορέα η έναρξη και η διακοπή της απασχόλησης από τον εργοδότη ή τον απασχολούμενο. Εάν δεν το επιθυμούν να ασφαλιστούν, δεν προκύπτει υποχρεωτική υπαγωγή στην ασφάλιση του Ιδρύματος.

Προϋπόθεση η αναγγελία στο ΙΚΑ

Ειδικότερα, η προηγούμενη έγγραφη αναγγελία στο τ. ΙΚΑ της έναρξης απασχόλησής του εργαζόμενου στην επιχείρηση, είτε από το ίδιο το πρόσωπο είτε από τον εργοδότη – συγγενή του αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για την υπαγωγή του στις ανωτέρω διατάξεις περί ασφάλισης συγγενικών προσώπων του εργοδότη, και δεν αρκεί η απλή διαπίστωση της απασχόλησης του προσώπου αυτού για λογαριασμό του εργοδότη – συγγενή. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να επιβληθεί κανενός είδους πρόστιμο για ανασφάλιστη εργασία στα συγγενικά πρόσωπα α’ και β’ βαθμού συγγενείας που απασχολούνται σε ατομικές επιχειρήσεις.

Πλήρης απασχόληση

Στην περίπτωση ωστόσο, που ο εργοδότης ατομικής επιχείρησης επιλέξει να ασφαλίσει τον σύζυγο ή άλλο συγγενικό του πρόσωπο που απασχολείται στην επιχείρησή του, οφείλει να ακολουθήσει την ίδια ακριβώς διαδικασία πρόσληψης με οποιουδήποτε άλλου εργαζομένου, ήτοι α) Αναγγελία Πρόσληψης (Ε3) και β) Πίνακα Προσωπικού (Ε4) μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Εργάνη. Επιπλέον, σε αυτήν την περίπτωση η πρόσληψη δε θα μπορεί να είναι με μειωμένη ημερήσια απασχόληση, αλλά με πλήρη απασχόληση (εγκύκλιος Ι.Κ.Α. 93/1996).

Σημειώνεται, ότι στις ανωτέρω διατάξεις μπορούν να υπαχθούν απασχολούμενοι σύζυγοι και συγγενικά πρόσωπα του εργοδότη μόνο στην περίπτωση που ο εργοδότης διατηρεί ατομική επιχείρηση. Αντίθετα, δεν εφαρμόζονται για πρόσωπα που απασχολούνται σε επιχειρήσεις υπό την μορφή νομικού προσώπου (Α.Ε., Ο.Ε., ΙΚΕ κτλ.), ανεξάρτητα από το γεγονός της συμμετοχής κάποιου κοντινού συγγενή με πολύ μεγάλα ποσοστά στο κεφάλαιο, ή στην διοίκηση της εταιρείας (π.χ. Πρόεδρος ή μέλος του Δ.Σ. της Ο.Ε.).

Ημέρες ασφάλισης

O αριθμός των ημερών ασφάλισης δεν μπορεί να είναι μικρότερος των είκοσι πέντε (25) ανά μήνα, ανεξάρτητα από την διάρκεια της ημερήσιας απασχόλησης. Οι εισφορές που καταβάλλονται αντιστοιχούν σε πλήρη απασχόληση και σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να υπολογίζονται σε ασφαλιστική κλάση κατώτερη από αυτή που αντιστοιχεί στο ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη. Λιγότερες μέρες απασχόλησης τον μήνα μπορούν να αναγνωριστούν μόνο στις περιπτώσεις που λόγω της φύσης των εργασιών τους οι επιχειρήσεις λειτουργούν ορισμένες μέρες τον μήνα και τις υπόλοιπες είναι κλειστές (π.χ. κέντρα διασκέδασης, τα οποία αποδεδειγμένα λειτουργούν μόνο τα Σαββατοκύριακα).

Τέλος, τα πρόσωπα που ασφαλίζονται με τις ανωτέρω διατάξεις δικαιούνται και επιδότηση ανεργίας σε περίπτωση λήξης της απασχόλησης.

Ειδικές διατάξεις

Η ρύθμιση με ειδικές διατάξεις της ασφάλισης των προσώπων που συνδέονται με δεσμούς συγγένειας ή δια γάμου/ συμφώνου συμβίωσης με τον εργοδότη, αφενός δίνει τη δυνατότητα στα πρόσωπα αυτά να μην μένουν αποκλεισμένα από την κοινωνικοασφαλιστική προστασία, αφετέρου είναι αναγκαία λόγω των ιδιαίτερων συνθηκών που διέπουν την απασχόληση των προσώπων αυτών, καθόσον η απασχόληση αυτή μπορεί να μην παρέχεται λόγω σχέσης εξαρτημένης εργασίας έναντι αμοιβής, αλλά τα παραγωγικά της αίτια να είναι λόγοι ηθικής υποχρέωσης ή λόγοι κοινού οικογενειακού συμφέροντος, και ως εκ τούτου δεν θα ήταν ορθό να υπαχθούν στις γενικές διατάξεις περί ασφάλισης μισθωτών.

Το άρθρο Οικογενειακές επιχειρήσεις: Ασφάλιση συγγενικών προσώπων – Τι προβλέπεται εμφανίστηκε πρώτα στο ΑΘΗΝΑΪΚΑ ΝΕΑ.