Σημαντική δικαστική εξέλιξη υπέρ των δανειοληπτών κατέγραψε η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, υιοθετώντας την εισήγηση του αντιπροέδρου του ανώτατου δικαστηρίου, Σωτήρη Πλαστήρα. Με ευρεία πλειοψηφία, αποφασίστηκε ότι οι τόκοι για όσους έχουν ενταχθεί στον νόμο Κατσέλη θα υπολογίζονται με βάση τη μηνιαία καταβολή και όχι στο συνολικό ύψος της οφειλής.
Η απόφαση αφορά περίπου 350.000 πολίτες, των οποίων τα δάνεια ρυθμίστηκαν μέσω του συγκεκριμένου νομοθετικού πλαισίου. Πρακτικά, η νέα ερμηνεία οδηγεί σε αισθητή μείωση των δόσεων, καθιστώντας σε πολλές περιπτώσεις τα δάνεια σχεδόν άτοκα.
Η υπόθεση έφτασε στο ανώτατο δικαστήριο μετά από προσφυγή του Ειρηνοδικείου Ιωαννίνων, καθώς σε ολόκληρη τη χώρα υπήρχαν αντικρουόμενες αποφάσεις για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων. Τα δικαστήρια εφάρμοζαν διαφορετικές πρακτικές, γεγονός που δημιουργούσε ανασφάλεια δικαίου.
Κατά τη συζήτηση της υπόθεσης, τον Φεβρουάριο του 2025, η τότε Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, είχε στηρίξει τη θέση των δανειοληπτών. Στην αγόρευσή της είχε τονίσει ότι βασικός στόχος του νόμου είναι η διασφάλιση ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης για τον οφειλέτη και την οικογένειά του, χωρίς να παραβλέπεται η ικανοποίηση των πιστωτών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, υπέρ της νέας ερμηνείας τάχθηκαν 35 ανώτατοι δικαστές, ενώ 12 διαφώνησαν. Η απόφαση έρχεται να δώσει ενιαία κατεύθυνση στη νομολογία και να τερματίσει τις διαφορετικές πρακτικές που εφαρμόζονταν μέχρι σήμερα.
Τι αλλάζει στον τρόπο αποπληρωμής
Στελέχη του χρηματοοικονομικού χώρου επισημαίνουν ότι ο νόμος Κατσέλη προβλέπει τοκοχρεολυτική εξόφληση, λαμβάνοντας υπόψη τόσο το ύψος της οφειλής όσο και τις οικονομικές δυνατότητες του δανειολήπτη. Ωστόσο, ο υπολογισμός των τόκων μόνο στη δόση οδηγεί, στην πράξη, σε σημαντική μείωση της συνολικής επιβάρυνσης.
Αν και η ρύθμιση αφορά συγκεκριμένη ομάδα πολιτών που προστάτευσαν την κύρια κατοικία τους την περίοδο της κρίσης, τραπεζικά στελέχη εκφράζουν ανησυχία για τις ευρύτερες επιπτώσεις στην οικονομία.
Οι επιπτώσεις στις τράπεζες και στην οικονομία
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η άμεση οικονομική απώλεια για το τραπεζικό σύστημα μπορεί να ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ, καθώς πολλά από τα δάνεια του νόμου Κατσέλη έχουν ενταχθεί σε τιτλοποιήσεις στο πλαίσιο του προγράμματος «Ηρακλής». Τα επιχειρησιακά σχέδια αυτών των τιτλοποιήσεων είχαν βασιστεί στον παλαιό τρόπο υπολογισμού των τόκων.
Σε περίπτωση που τα σχέδια αυτά δεν υλοποιηθούν, ενδέχεται να προκύψουν επιβαρύνσεις και για το Δημόσιο, λόγω των κρατικών εγγυήσεων.
Παράλληλα, υπάρχει προβληματισμός ότι η απόφαση μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για αντίστοιχες διεκδικήσεις και από άλλους οφειλέτες που έχουν ρυθμίσει τα δάνειά τους μέσω εξωδικαστικού μηχανισμού ή τραπεζικών συμφωνιών.
Οι δύο βασικοί κίνδυνοι
Τραπεζικά στελέχη επισημαίνουν δύο βασικούς κινδύνους:
Πρώτον, η σχεδόν άτοκη αποπληρωμή ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την κουλτούρα πληρωμών, αποθαρρύνοντας συνεπείς δανειολήπτες.
Δεύτερον, ειδικά στα στεγαστικά δάνεια, μια τέτοια εξέλιξη μπορεί να οδηγήσει σε αυστηρότερα κριτήρια χορήγησης και σε ακριβότερο κόστος δανεισμού στο μέλλον.
Οι τελικές συνέπειες, πάντως, θα εξαρτηθούν από το πλήρες περιεχόμενο και την εφαρμογή της απόφασης στην πράξη, καθώς και από τις αντιδράσεις του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
