Τη στιγμή που η απομάκρυνση του Νικολάς Μαδούρο αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στη Λατινική Αμερική, η κυβέρνηση Τραμπ στρέφει πλέον το βλέμμα της στην Κούβα, αναζητώντας εσωτερικούς συνομιλητές που θα μπορούσαν να ανοίξουν τον δρόμο για πολιτική μετάβαση, εν μέσω βαθιάς οικονομικής κρίσης στην Αβάνα.
Ενθαρρυμένη από τις πρόσφατες εξελίξεις στη Βενεζουέλα, η αμερικανική κυβέρνηση επιχειρεί να διερευνήσει κατά πόσο υπάρχουν πρόσωπα εντός του κουβανικού κρατικού μηχανισμού που θα ήταν διατεθειμένα να συμμετάσχουν σε μια διαδικασία διαπραγμάτευσης για το μέλλον του νησιού. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται η Wall Street Journal, η Ουάσινγκτον εκτιμά ότι η Κούβα βρίσκεται στη πιο ευάλωτη θέση των τελευταίων δεκαετιών, καθώς έχει χάσει έναν από τους βασικότερους οικονομικούς και πολιτικούς της συμμάχους.
Αμερικανοί αξιωματούχοι θεωρούν ότι η κουβανική οικονομία πλησιάζει σε οριακό σημείο, με τις πιέσεις να εντείνονται μετά τη διακοπή της στήριξης από τη Βενεζουέλα. Παρότι δεν υφίσταται ένα σαφές και ολοκληρωμένο σχέδιο για την ανατροπή του καθεστώτος που κυβερνά την Κούβα επί σχεδόν επτά δεκαετίες, η επιχείρηση κατά του Μαδούρο και οι μετέπειτα παραχωρήσεις από πρόσωπα του στενού του περιβάλλοντος αντιμετωπίζονται από την Ουάσινγκτον ως παράδειγμα προς μελέτη – αλλά και ως έμμεσο μήνυμα προς την Αβάνα.
Σε δημόσιες παρεμβάσεις του, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει καλέσει την κουβανική ηγεσία να κινηθεί προς μια συμφωνία, προειδοποιώντας ότι διαφορετικά θα ενταθούν τα μέτρα οικονομικής πίεσης. Σε ανάρτησή του στις 11 Ιανουαρίου, τόνισε ότι δεν πρόκειται να υπάρξει περαιτέρω παροχή πετρελαίου ή οικονομικής βοήθειας προς την Κούβα, εάν δεν υπάρξει αλλαγή πορείας.
Στο παρασκήνιο, Αμερικανοί αξιωματούχοι πραγματοποιούν επαφές με Κουβανούς εξόριστους και οργανώσεις πολιτών σε πόλεις όπως το Μαϊάμι και η Ουάσινγκτον, προσπαθώντας να εντοπίσουν ενδεχόμενες «ρωγμές» στο εσωτερικό του κυβερνητικού μηχανισμού της Κούβας. Όπως αναφέρουν κυβερνητικές πηγές, η επιχείρηση σύλληψης του Μαδούρο κατέστη εφικτή χάρη στη συνεργασία προσώπου από τον στενό κύκλο του Βενεζουελάνου ηγέτη, γεγονός που ενισχύει την πεποίθηση ότι παρόμοια σενάρια μπορεί να εξεταστούν και αλλού.
Αν και δεν έχει διατυπωθεί επίσημη απειλή στρατιωτικής επέμβασης στην Κούβα, αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ αφήνουν να εννοηθεί ότι η επιχείρηση στη Βενεζουέλα λειτουργεί ως σαφές μήνυμα αποτροπής. Κατά τη διάρκεια εκείνης της επιχείρησης, σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, σκοτώθηκαν δεκάδες Κουβανοί στρατιωτικοί και πράκτορες πληροφοριών που φέρονται να παρείχαν προστασία στο καθεστώς Μαδούρο.
Οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών σκιαγραφούν μια ιδιαίτερα δύσκολη εικόνα για την κουβανική οικονομία, η οποία αντιμετωπίζει εκτεταμένες ελλείψεις βασικών αγαθών, σοβαρά προβλήματα στον τομέα της υγείας και συχνές διακοπές ηλεκτροδότησης. Η οικονομική επιβίωση της Κούβας ήταν επί χρόνια άρρηκτα συνδεδεμένη με το επιδοτούμενο πετρέλαιο από τη Βενεζουέλα, μια παροχή που ξεκίνησε επί Ούγκο Τσάβες και αποτέλεσε βασικό πυλώνα σταθερότητας για το καθεστώς.
Η Ουάσινγκτον επιδιώκει πλέον να διακόψει πλήρως αυτή τη ροή ενέργειας, εκτιμώντας ότι η Κούβα θα μπορούσε να βρεθεί χωρίς επαρκή αποθέματα πετρελαίου μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Παράλληλα, στο στόχαστρο βρίσκονται και οι κουβανικές ιατρικές αποστολές στο εξωτερικό, οι οποίες αποτελούν τη βασική πηγή εισροής ξένου συναλλάγματος, με την επιβολή περιορισμών σε θεωρήσεις εισόδου και κυρώσεις σε όσους φέρονται να στηρίζουν το πρόγραμμα.
Στον στενό κύκλο του Ντόναλντ Τραμπ, όπου αρκετά πρόσωπα διατηρούν δεσμούς με τη Φλόριντα, η Κούβα θεωρείται το τελευταίο μεγάλο πεδίο δοκιμής της στρατηγικής για την αναδιαμόρφωση του δυτικού ημισφαιρίου. Η συνεργασία της μεταβατικής κυβέρνησης της Βενεζουέλας προβάλλεται ως ένδειξη ότι οι ΗΠΑ μπορούν να επιβάλουν όρους και να διαμορφώσουν εξελίξεις.
Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η περίπτωση της Κούβας διαφέρει σημαντικά. Η χώρα παραμένει μονοκομματικό κράτος, χωρίς θεσμοθετημένη αντιπολίτευση και με περιορισμένη κοινωνία πολιτών, γεγονός που καθιστά την εφαρμογή του «μοντέλου Βενεζουέλας» εξαιρετικά δύσκολη. Όπως επισημαίνουν πρώην αξιωματούχοι των ΗΠΑ, η απουσία ξεκάθαρου σχεδίου για την επόμενη ημέρα δημιουργεί κινδύνους πολιτικής αστάθειας και ανθρωπιστικής κρίσης.
Παρά τις πιέσεις δεκαετιών –από τον Κόλπο των Χοίρων έως το πολυετές εμπάργκο– το κουβανικό καθεστώς έχει αποδείξει ανθεκτικότητα. Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν οι σημερινές συνθήκες αρκούν για να ανατραπεί μια ισορροπία που διατηρείται από το 1959 ή αν, όπως σημειώνουν επικριτές της αμερικανικής πολιτικής, η Κούβα θα αποδειχθεί και πάλι «σκληρό καρύδι».
