Σε ηλικία 99 ετών έφυγε από τη ζωή τη Δευτέρα η διεθνώς καταξιωμένη ιστορικός και βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, αφήνοντας πίσω της ένα τεράστιο επιστημονικό και πνευματικό έργο. Υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρύτανης στη Σορβόννη και μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της σύγχρονης ελληνικής διανόησης.
Το τέλος μιας ιστορικής διαδρομής
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ άφησε την τελευταία της πνοή έπειτα από επιδείνωση της υγείας της το τελευταίο 24ωρο, καθώς αντιμετώπιζε έντονη αδυναμία. Τις τελευταίες ώρες η κατάστασή της επιβαρύνθηκε δραματικά, οδηγώντας στον θάνατό της.
Η είδηση της απώλειάς της προκάλεσε βαθιά συγκίνηση στον ακαδημαϊκό, πολιτιστικό και πνευματικό κόσμο, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Από την Αθήνα στη διεθνή ακαδημαϊκή κορυφή
Η Ελένη Αρβελέρ γεννήθηκε στην Αθήνα το 1926. Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, όπου διακρίθηκε από νωρίς για τις ακαδημαϊκές της επιδόσεις.
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μετέβη στη Γαλλία, συνεχίζοντας τις σπουδές της στη Paris I Panthéon-Sorbonne. Εκεί αφιερώθηκε συστηματικά στη μελέτη της βυζαντινής ιστορίας, εστιάζοντας στη διοικητική, πολιτική και κοινωνική οργάνωση της αυτοκρατορίας.
Η διδακτορική της διατριβή για τη διοίκηση του Βυζαντίου στη Μικρά Ασία θεωρείται μέχρι σήμερα σημείο αναφοράς στη διεθνή βιβλιογραφία.
Η πρώτη γυναίκα στην κορυφή της Σορβόννης
Η πανεπιστημιακή της εξέλιξη υπήρξε εντυπωσιακή. Το 1967 έγινε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στη Σορβόννη. Το 1976 εξελέγη πρύτανης του Πανεπιστημίου Paris I – Panthéon-Sorbonne, αποτελώντας την πρώτη γυναίκα που κατέλαβε τη θέση αυτή στα 700 χρόνια ιστορίας του ιδρύματος. Η εκλογή της θεωρήθηκε ιστορικό ορόσημο και άνοιξε τον δρόμο για τη συμμετοχή περισσότερων γυναικών σε ανώτατες ακαδημαϊκές θέσεις διεθνώς.
Οικογένεια και προσωπική ζωή
Στη Γαλλία γνώρισε τον σύζυγό της, Ζακ Αρβελέρ, αξιωματικό του Γαλλικού Πολεμικού Ναυτικού. Μαζί απέκτησαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν. Ο σύζυγός της απεβίωσε το 2010. Παρά τη διεθνή της καριέρα, διατήρησε στενούς δεσμούς με την Ελλάδα και επισκεπτόταν συχνά τη χώρα.
Πλούσιο συγγραφικό και επιστημονικό έργο
Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει δεκάδες μελέτες, δοκίμια και βιβλία για:
-
το Βυζάντιο
-
τη σχέση Ανατολής και Δύσης
-
την ευρωπαϊκή ταυτότητα
-
τη γεωπολιτική θέση της Ελλάδας
-
την πολιτισμική συνέχεια του ελληνισμού
Ξεχώριζε για τον αιχμηρό, σαφή και τεκμηριωμένο λόγο της, τόσο στα επιστημονικά κείμενα όσο και στις δημόσιες παρεμβάσεις της.
Δημόσια παρουσία και παρεμβάσεις
Η Ελένη Αρβελέρ δεν περιορίστηκε στον ακαδημαϊκό χώρο. Παρενέβαινε συχνά στον δημόσιο διάλογο για ζητήματα:
-
παιδείας
-
εθνικής ταυτότητας
-
πολιτισμού
-
ευρωπαϊκής πολιτικής
-
γεωπολιτικής
Μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής της συμμετείχε ενεργά σε συνέδρια, συζητήσεις και δημόσιες εκδηλώσεις.
Διακρίσεις και διεθνής αναγνώριση
Κατά τη διάρκεια της ζωής της τιμήθηκε με πλήθος βραβείων και παρασήμων. Στη Γαλλία έλαβε τον Μεγαλόσταυρο του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, ενώ τιμήθηκε και από πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Υπήρξε επίσης Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF, συμβάλλοντας σε δράσεις για την προστασία των παιδιών παγκοσμίως. Στην Ελλάδα διετέλεσε πρύτανης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, ενισχύοντας τον ρόλο των ανθρωπιστικών επιστημών.
Το τέλος μιας εποχής
Η απώλεια της Ελένης Αρβελέρ σηματοδοτεί το τέλος μιας ολόκληρης εποχής για την ελληνική ιστοριογραφία και την ευρωπαϊκή πανεπιστημιακή κοινότητα. Η διαδρομή της, από τα αμφιθέατρα της Αθήνας έως την κορυφή της Σορβόννης, αποτελεί παράδειγμα αφοσίωσης στη γνώση, την επιστήμη και τον πολιτισμό. Το έργο και η παρακαταθήκη της θα συνεχίσουν να αποτελούν σημείο αναφοράς για τις επόμενες γενιές ερευνητών και φοιτητών.
