Από τη Μαρία Κάλλας και τον Μπετόβεν μέχρι τα ποτάμια και τα πουλιά της Ευρώπης, δέκα διαφορετικές προτάσεις διεκδικούν τη θέση τους στα μελλοντικά χαρτονομίσματα του ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει ανοίξει τη διαδικασία δημόσιας διαβούλευσης και οι πολίτες μπορούν να καταθέσουν την προτίμησή τους έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2026. Η τελική απόφαση αναμένεται στο τέλος της χρονιάς, όμως η νέα σειρά δεν θα κυκλοφορήσει άμεσα.
Τα χαρτονομίσματα που χρησιμοποιούνται καθημερινά σε ολόκληρη την Ευρωζώνη ετοιμάζονται να αποκτήσουν νέα εμφάνιση. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα παρουσίασε τον Ιούλιο τις δέκα προτάσεις που προκρίθηκαν στον ευρωπαϊκό διαγωνισμό σχεδιασμού και πλέον δίνει στους πολίτες τη δυνατότητα να εκφράσουν τη γνώμη τους μέσα από διαδικτυακή έρευνα. Η δημόσια συμμετοχή αποτελεί ένα από τα στοιχεία που θα συνεκτιμηθούν πριν από την τελική επιλογή.
Η διαδικασία αφορά δύο βασικές θεματικές, οι οποίες επιχειρούν να αποτυπώσουν διαφορετικές πλευρές της ευρωπαϊκής ταυτότητας. Η πρώτη είναι ο «Ευρωπαϊκός πολιτισμός», με επίκεντρο την κοινή πολιτιστική κληρονομιά, τους ανθρώπους που τη διαμόρφωσαν και τους χώρους στους οποίους αυτή εξακολουθεί να εξελίσσεται. Η δεύτερη αφορά τα «Ποτάμια και πουλιά», συνδέοντας το φυσικό περιβάλλον, τη βιοποικιλότητα και την ιδέα μιας Ευρώπης χωρίς σύνορα.
Από την Κάλλας στον Μπετόβεν
Το πολιτιστικό σενάριο δίνει στα νέα τραπεζογραμμάτια μια διαφορετική αφήγηση από εκείνη της σημερινής σειράς. Οι προτάσεις αξιοποιούν εμβληματικές προσωπικότητες της ευρωπαϊκής ιστορίας και παράλληλα απεικονίζουν χώρους και δραστηριότητες που συνδέονται με την πολιτιστική ζωή.
Στην πρόταση που βασίζεται στην «Ευρωπαϊκή κουλτούρα», το χαρτονόμισμα των 5 ευρώ συνδέεται με τις παραστατικές τέχνες και τη Μαρία Κάλλας, ενώ στο χαρτονόμισμα των 10 ευρώ εμφανίζεται ο Λούντβιχ βαν Μπετόβεν με θεματική τη μουσική. Στα μεγαλύτερης αξίας τραπεζογραμμάτια συναντώνται, μεταξύ άλλων, η Μαρί Κιουρί, ο Μιγκέλ ντε Θερβάντες, ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και η Μπέρτα φον Ζούτνερ.
Για την Ελλάδα, η συγκεκριμένη θεματική αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της Μαρίας Κάλλας. Η κορυφαία Ελληνίδα υψίφωνος αποτελεί το πρόσωπο που συνδέεται με την πρόταση για το πεντάευρο, προσδίδοντας στη νέα σειρά ένα σαφές ελληνικό πολιτιστικό αποτύπωμα.
Ελληνικό ενδιαφέρον υπάρχει όμως και στο ίδιο το δημιουργικό κομμάτι. Ανάμεσα στους σχεδιαστές που προκρίθηκαν βρίσκεται η Ελληνίδα Μυρσίνη Βαρδοπούλου, η οποία έχει δημιουργήσει μία από τις δέκα τελικές προτάσεις.
Η άλλη Ευρώπη: ποτάμια και πουλιά
Η δεύτερη θεματική αφήνει πίσω της τα πρόσωπα της πολιτιστικής ιστορίας και στρέφεται στη φύση. Τα σχέδια ακολουθούν την πορεία του νερού από τις ορεινές πηγές έως τη θάλασσα, συνδυάζοντάς την με διαφορετικά είδη πουλιών.
Στο πεντάευρο εμφανίζεται μια ορεινή πηγή με έναν βραχοτσοπανάκο, ενώ το δεκάευρο συνδέεται με έναν καταρράκτη και μια αλκυόνα. Στα επόμενα τραπεζογραμμάτια εμφανίζονται, ανάμεσα σε άλλα, μελισσοφάγοι, πελαργοί, καλαμοκανάδες και βόρειοι γλάροι, σε μια οπτική διαδρομή από τα ποτάμια τοπία έως το θαλάσσιο περιβάλλον. Στην πίσω πλευρά των χαρτονομισμάτων απεικονίζονται ευρωπαϊκά θεσμικά κτίρια.
Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Η ΕΚΤ έχει συνδέσει τη συγκεκριμένη θεματική με την ανθεκτικότητα της φύσης, την ποικιλομορφία και την προστασία του περιβάλλοντος. Τα ποτάμια και τα πουλιά λειτουργούν ως σύμβολα μιας Ευρώπης που δεν περιορίζεται από εθνικά σύνορα και ταυτόχρονα υπενθυμίζουν τη σχέση της ευρωπαϊκής κοινωνίας με το φυσικό περιβάλλον.
Περισσότεροι από 1.200 σχεδιαστές στον διαγωνισμό
Η επιλογή των δέκα προτάσεων ήταν το αποτέλεσμα μιας πανευρωπαϊκής διαδικασίας. Περισσότεροι από 1.200 γραφίστες υπέβαλαν υποψηφιότητα και 25 από αυτούς κλήθηκαν τελικά να δημιουργήσουν ολοκληρωμένες προτάσεις για μία ή και για τις δύο θεματικές.
Την αξιολόγηση πραγματοποίησε ανεξάρτητη επιτροπή 21 ειδικών από διαφορετικούς τομείς, μεταξύ των οποίων ο γραφιστικός σχεδιασμός, η επικοινωνία, η νευροεπιστήμη και η ιστορία. Η επιτροπή κατέληξε στις δέκα προτάσεις που αποτελούν πλέον τη βάση για το επόμενο στάδιο της διαδικασίας.
Η συμμετοχή του κοινού δεν αποτελεί, ωστόσο, δημοψήφισμα που θα καθορίσει αυτόματα τον νικητή. Η ΕΚΤ θα συνδυάσει τα αποτελέσματα της δημόσιας έρευνας με τα ευρήματα παράλληλης έρευνας που πραγματοποιείται από ανεξάρτητη εταιρεία σε αντιπροσωπευτικό δείγμα πολιτών της Ευρωζώνης, καθώς και με την αξιολόγηση της επιτροπής και την τεχνική εκτίμηση των προτάσεων.
Πότε θα αλλάξουν τα χαρτονομίσματα
Η ψηφοφορία βρίσκεται σε εξέλιξη και θα παραμείνει ανοιχτή έως τις 21 Σεπτεμβρίου 2026. Στη συνέχεια, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αναμένεται να λάβει την τελική απόφαση για το σχέδιο προς το τέλος του έτους.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι πολίτες θα δουν τα νέα χαρτονομίσματα στα πορτοφόλια τους από την επόμενη ημέρα. Μετά την επιλογή του σχεδίου θα ακολουθήσουν επιπλέον στάδια ανάπτυξης, τεχνικών δοκιμών και παραγωγής. Η ΕΚΤ εκτιμά ότι τα τραπεζογραμμάτια της νέας σειράς θα κυκλοφορήσουν αρκετά χρόνια αργότερα. Μέχρι τότε, τα σημερινά χαρτονομίσματα θα συνεχίσουν να ισχύουν κανονικά και να κυκλοφορούν παράλληλα με τη νέα σειρά όταν αυτή τεθεί σε κυκλοφορία.
Όχι μόνο νέα εικόνα, αλλά και περισσότερη ασφάλεια
Ο επανασχεδιασμός δεν αφορά μόνο την αισθητική. Η ΕΚΤ τον συνδέει με την ανάγκη τα χαρτονομίσματα να παραμένουν ασφαλή απέναντι στην παραχάραξη και παράλληλα να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες ανάγκες των πολιτών.
Η νέα σειρά αναμένεται να ενσωματώνει βελτιωμένα χαρακτηριστικά ασφαλείας, ώστε να γίνεται ευκολότερη η γνησιότητά τους, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στην προσβασιμότητα για ανθρώπους με προβλήματα όρασης. Παράλληλα, η ΕΚΤ εξετάζει τρόπους περιορισμού του περιβαλλοντικού αποτυπώματος, με μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των τραπεζογραμματίων και πιο βιώσιμα υλικά και διαδικασίες παραγωγής.
Πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη αλλαγή της εικόνας των χαρτονομισμάτων του ευρώ από τότε που κυκλοφόρησαν για πρώτη φορά, το 2002. Η νέα σειρά δεν θα αλλάξει απλώς την όψη ενός αντικειμένου που περνά καθημερινά από εκατομμύρια χέρια. Επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει το πώς αποτυπώνεται πάνω στο ίδιο το νόμισμα η ευρωπαϊκή ταυτότητα, η πολιτιστική κληρονομιά και η σχέση της Ευρώπης με το φυσικό περιβάλλον.
