Η ένταση της βροχόπτωσης, οι καλυμμένες επιφάνειες και οι περιορισμοί των αποχετευτικών δικτύων μπορούν να μετατρέψουν δρόμους σε επικίνδυνα σημεία μέσα σε λίγα λεπτά.
Μια έντονη βροχόπτωση μικρής διάρκειας μπορεί να αρκεί για να πλημμυρίσουν δρόμοι, να σχηματιστούν μεγάλες συγκεντρώσεις νερού και να δημιουργηθούν προβλήματα στην κυκλοφορία οχημάτων και πεζών. Το φαινόμενο παρατηρείται συχνά σε αστικές περιοχές, ακόμη και όταν η συνολική ποσότητα βροχής δεν είναι ιδιαίτερα μεγάλη.
Η εικόνα ενός δρόμου που μετατρέπεται μέσα σε λίγα λεπτά σε ορμητικό ρεύμα νερού προκαλεί εύλογα ερωτήματα σχετικά με την κατάσταση των υποδομών και την αποτελεσματικότητα της αντιπλημμυρικής προστασίας.
Ωστόσο, οι αστικές πλημμύρες δεν έχουν μία μόνο αιτία. Συνήθως προκύπτουν από τον συνδυασμό έντονης βροχόπτωσης, χαρακτηριστικών του εδάφους, περιορισμών των δικτύων απορροής και ανθρώπινων παρεμβάσεων στο φυσικό περιβάλλον.
Η ένταση της βροχής
Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες είναι η ποσότητα νερού που πέφτει σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Δύο βροχοπτώσεις μπορεί να έχουν το ίδιο συνολικό ύψος βροχής, αλλά να προκαλούν εντελώς διαφορετικές επιπτώσεις.
Όταν το νερό πέφτει σταδιακά, το έδαφος και τα συστήματα απορροής έχουν περισσότερο χρόνο να το απορροφήσουν ή να το απομακρύνουν.
Αντίθετα, όταν μεγάλη ποσότητα βροχής συγκεντρώνεται μέσα σε λίγα λεπτά, η παροχή νερού μπορεί να ξεπεράσει τη δυνατότητα των φρεατίων και των αγωγών.
Αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους μια σύντομη αλλά ιδιαίτερα ισχυρή καταιγίδα μπορεί να προκαλέσει μεγαλύτερα τοπικά προβλήματα από μια πολύωρη ήπια βροχόπτωση.
Το τσιμέντο στις πόλεις
Στις σύγχρονες αστικές περιοχές, μεγάλο μέρος του εδάφους καλύπτεται από άσφαλτο, τσιμέντο, κτίρια και άλλες αδιαπέραστες επιφάνειες.
Το νερό της βροχής δεν μπορεί να διεισδύσει εύκολα στο έδαφος και καταλήγει να κινείται επιφανειακά.
Έτσι, αυξάνεται η ποσότητα νερού που συγκεντρώνεται στους δρόμους και πρέπει να απομακρυνθεί μέσω των υποδομών αποχέτευσης ομβρίων.
Όσο μεγαλύτερη είναι η έκταση των στεγανοποιημένων επιφανειών, τόσο πιο γρήγορα μπορεί να συγκεντρωθεί το νερό σε χαμηλότερα σημεία.
Η απουσία επαρκών χώρων πρασίνου και διαπερατών επιφανειών περιορίζει τις δυνατότητες φυσικής απορρόφησης.
Τα φρεάτια απορροής
Τα φρεάτια αποτελούν βασικό τμήμα του συστήματος απομάκρυνσης των ομβρίων υδάτων.
Ο ρόλος τους είναι να συλλέγουν το νερό που συγκεντρώνεται στο οδόστρωμα και να το οδηγούν προς τους κατάλληλους αγωγούς.
Ωστόσο, η λειτουργία τους μπορεί να επηρεαστεί από φύλλα, χώματα, σκουπίδια και άλλα υλικά που συσσωρεύονται στα ανοίγματα ή στο εσωτερικό τους.
Ένα φρεάτιο με περιορισμένη δυνατότητα εισροής μπορεί να καθυστερήσει την απομάκρυνση του νερού, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονης βροχόπτωσης.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πλημμύρα οφείλεται σε ακαθάριστα φρεάτια. Ακόμη και ένα καθαρό σύστημα έχει συγκεκριμένα όρια παροχετευτικότητας.
Οι περιορισμοί των δικτύων
Τα δίκτυα ομβρίων σχεδιάζονται με βάση συγκεκριμένες τεχνικές παραδοχές, όπως η ένταση της βροχής, η έκταση της λεκάνης απορροής και η πιθανότητα εμφάνισης ισχυρών φαινομένων.
Όταν η πραγματική βροχόπτωση ξεπεράσει τις δυνατότητες σχεδιασμού, το νερό μπορεί να συσσωρευτεί στην επιφάνεια.
Επιπλέον, παλαιότερα δίκτυα μπορεί να έχουν κατασκευαστεί για διαφορετικές συνθήκες από τις σημερινές.
Η επέκταση της δόμησης, η αύξηση των ασφαλτοστρωμένων επιφανειών και οι μεταβολές στη χρήση γης μπορούν να αυξήσουν τις ποσότητες νερού που καταλήγουν στο δίκτυο.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο καθαρισμός των φρεατίων είναι απαραίτητος, αλλά δεν αρκεί για να αντιμετωπίσει μια συνολική ανεπάρκεια υποδομών.
Οι φυσικές διαδρομές του νερού
Το νερό της βροχής ακολουθεί τη μορφολογία του εδάφους και κατευθύνεται προς χαμηλότερα σημεία.
Πριν από την αστική ανάπτυξη, η απορροή πραγματοποιούνταν μέσω φυσικών ρεμάτων, κοιτών και άλλων διαδρομών.
Σε αρκετές περιοχές, η δόμηση και οι τεχνικές παρεμβάσεις έχουν μεταβάλει αυτές τις φυσικές διαδρομές.
Όταν οι δρόμοι βρίσκονται πάνω ή κοντά σε παλαιές οδούς απορροής, ενδέχεται να συγκεντρώνουν μεγάλες ποσότητες νερού κατά τη διάρκεια ισχυρών καταιγίδων.
Η μορφολογία της περιοχής αποτελεί επομένως καθοριστικό στοιχείο για την αξιολόγηση του πλημμυρικού κινδύνου.
Τα χαμηλά σημεία
Ιδιαίτερα ευάλωτα μπορεί να είναι τα χαμηλά τμήματα του οδικού δικτύου, οι υπόγειες διαβάσεις και τα σημεία όπου συγκλίνουν διαφορετικές ροές νερού.
Σε αυτές τις περιοχές, η συγκέντρωση νερού μπορεί να είναι ταχεία και το βάθος του να αυξηθεί μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα.
Ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις υλικές ζημιές.
Η διέλευση οχημάτων από πλημμυρισμένους δρόμους μπορεί να οδηγήσει σε ακινητοποίηση, απώλεια ελέγχου ή παράσυρση, ανάλογα με το βάθος και την ταχύτητα του νερού.
Για τον λόγο αυτό, οι οδηγοί δεν πρέπει να επιχειρούν να διασχίσουν πλημμυρισμένες διαβάσεις ή δρόμους όταν δεν μπορούν να εκτιμήσουν με ασφάλεια τις συνθήκες.
Η κλιματική διάσταση
Η αύξηση της θερμοκρασίας της ατμόσφαιρας μπορεί να ενισχύσει τη δυνατότητά της να συγκρατεί υδρατμούς, δημιουργώντας συνθήκες που ευνοούν εντονότερες βροχοπτώσεις σε ορισμένες περιπτώσεις.
Ωστόσο, η απόδοση ενός συγκεκριμένου πλημμυρικού επεισοδίου στην κλιματική αλλαγή απαιτεί ειδική επιστημονική ανάλυση.
Ανεξάρτητα από την αιτία κάθε μεμονωμένου φαινομένου, η προσαρμογή των πόλεων σε ισχυρές βροχοπτώσεις αποτελεί σημαντική πρόκληση για τον σχεδιασμό των υποδομών.
Τι μπορεί να περιορίσει τον κίνδυνο
Η αντιπλημμυρική προστασία δεν εξαντλείται στον καθαρισμό των φρεατίων.
Απαιτεί συντήρηση και, όπου χρειάζεται, αναβάθμιση των δικτύων ομβρίων, σωστή διαχείριση των ρεμάτων, προστασία των φυσικών διαδρομών απορροής και περιορισμό της ανεξέλεγκτης στεγανοποίησης του εδάφους.
Παράλληλα, οι διαπερατές επιφάνειες, οι κατάλληλα σχεδιασμένοι χώροι πρασίνου και οι υποδομές προσωρινής συγκράτησης νερού μπορούν να συμβάλουν στη μείωση της επιφανειακής απορροής.
Η αποτελεσματικότητα κάθε παρέμβασης εξαρτάται από τα χαρακτηριστικά της συγκεκριμένης περιοχής.
Η ευθύνη της πρόληψης
Η πρόληψη των πλημμυρών απαιτεί συντονισμό μεταξύ των αρμόδιων φορέων, τεχνικό σχεδιασμό και συστηματική συντήρηση.
Οι πολίτες μπορούν να συμβάλουν αποφεύγοντας την απόρριψη απορριμμάτων σε φρεάτια και ρέματα και αναφέροντας εγκαίρως εμφανή προβλήματα.
Ωστόσο, η βασική ευθύνη για την αξιολόγηση της επάρκειας των υποδομών και την υλοποίηση των απαραίτητων έργων ανήκει στους αρμόδιους δημόσιους φορείς, σύμφωνα με τις επιμέρους αρμοδιότητές τους.
Οι πλημμύρες στους δρόμους δεν είναι πάντα αποτέλεσμα μιας ασυνήθιστης καταιγίδας. Συχνά αποκαλύπτουν τη σχέση ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο έχει αναπτυχθεί μια πόλη και στη δυνατότητά της να διαχειρίζεται το νερό της βροχής.
