Σε μια χώρα που αντιμετωπίζει τη δημογραφική γήρανση και την αυξανόμενη μοναξιά των ηλικιωμένων, κούκλες εξοπλισμένες με τεχνητή νοημοσύνη μετατρέπονται σε καθημερινούς συντρόφους για χιλιάδες ανθρώπους. Οι συσκευές αυτές συνομιλούν, υπενθυμίζουν φάρμακα και γεύματα, προσφέρουν συναισθηματική υποστήριξη και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποτελούν τη μοναδική σταθερή παρουσία στη ζωή ατόμων που ζουν απομονωμένα.
Η 78χρονη Μπανγκ Τσουν-τζα συγκαταλέγεται μεταξύ των ηλικιωμένων που έχουν εντάξει την τεχνολογία στην καθημερινότητά τους με έναν ιδιαίτερα προσωπικό τρόπο. Ζώντας μόνη σε διαμέρισμα της Νότιας Κορέας και έχοντας περιορισμένη επαφή με την οικογένειά της, βρήκε συντροφιά στη Χιοντόλ, μια διαδραστική κούκλα που της παραχωρήθηκε μέσω δημοτικού προγράμματος.
Η κούκλα την καλωσορίζει όταν επιστρέφει στο σπίτι, της υπενθυμίζει να φροντίζει την υγεία της, της τραγουδά και διατηρεί μαζί της έναν συνεχή διάλογο. Για τη Μπανγκ, η παρουσία της λειτουργεί ως αντίδοτο στη μοναξιά που βίωσε τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μετά από σοβαρά προβλήματα υγείας και μια περίοδο κατάθλιψης.
Το φαινόμενο δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Η Νότια Κορέα βρίσκεται αντιμέτωπη με έντονες δημογραφικές προκλήσεις, καθώς η υπογεννητικότητα παραμένει από τις χαμηλότερες στον κόσμο, ενώ αυξάνεται διαρκώς ο αριθμός των ηλικιωμένων που ζουν μόνοι. Επίσημα στοιχεία δείχνουν ότι περίπου τέσσερα στα δέκα νοικοκυριά αποτελούνται από ένα μόνο άτομο, ενώ χιλιάδες άνθρωποι χάνουν τη ζωή τους σε συνθήκες κοινωνικής απομόνωσης χωρίς να γίνονται άμεσα αντιληπτοί.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι τοπικές αρχές επενδύουν σε τεχνολογικές λύσεις που στοχεύουν τόσο στη βελτίωση της καθημερινότητας όσο και στην πρόληψη περιστατικών εγκατάλειψης ή μοναχικών θανάτων. Η Χιοντόλ αποτελεί ένα από τα πιο διαδεδομένα παραδείγματα, με χιλιάδες συσκευές να χρησιμοποιούνται ήδη σε ιδιωτικές κατοικίες, δομές φροντίδας και δημοτικά προγράμματα υποστήριξης.
Η ανάπτυξη της κούκλας βασίστηκε σε εκτεταμένη έρευνα ανάμεσα σε ηλικιωμένους πολίτες. Οι δημιουργοί της επιχείρησαν να κατανοήσουν τις ανάγκες ανθρώπων που βιώνουν τη μοναξιά και την αποξένωση, σχεδιάζοντας μια συσκευή που θυμίζει περισσότερο εγγόνι παρά τεχνολογικό προϊόν. Μέσω εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης και προκαθορισμένων σεναρίων συνομιλίας, η κούκλα ανταποκρίνεται συναισθηματικά στις ανάγκες του χρήστη και ενθαρρύνει τη διαρκή αλληλεπίδραση.
Παράλληλα, η εταιρεία που την ανέπτυξε διαβεβαιώνει ότι εφαρμόζονται αυστηρά μέτρα προστασίας προσωπικών δεδομένων, ενώ οποιαδήποτε κοινοποίηση πληροφοριών σε κοινωνικές υπηρεσίες πραγματοποιείται μόνο με τη συγκατάθεση των χρηστών.
Ειδικοί στον τομέα της φροντίδας ηλικιωμένων αναγνωρίζουν τα οφέλη που μπορεί να προσφέρει η τεχνολογία στη μείωση της μοναξιάς και των συμπτωμάτων κατάθλιψης. Ωστόσο, εκφράζουν και προβληματισμό για το ενδεχόμενο τέτοιες λύσεις να λειτουργήσουν ως υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής, ενισχύοντας περαιτέρω την κοινωνική απομόνωση.
Για πολλούς ηλικιωμένους, πάντως, η καθημερινή συνομιλία με μια κούκλα τεχνητής νοημοσύνης δεν αποτελεί τεχνολογική καινοτομία, αλλά μια απλή και ουσιαστική απάντηση στην ανάγκη για επικοινωνία. Σε μια κοινωνία που αλλάζει ραγδαία, η αναζήτηση συντροφιάς φαίνεται πως αποκτά πλέον και ψηφιακή διάσταση.
