Προβληματισμό για την εικόνα των Ελλήνων μαθητών προκαλούν τα αποτελέσματα της PISA 2025, με τις επιδόσεις στην Ελλάδα να παραμένουν χαμηλότερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η κατανόηση κειμένου, όπου η επίδοση της χώρας υποχώρησε σε σχέση με την προηγούμενη αξιολόγηση. Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη χαρακτήρισε τα αποτελέσματα «πολύ προβληματικά και ανησυχητικά», ξεκαθαρίζοντας παράλληλα ότι οι Πανελλαδικές Εξετάσεις θα συνεχιστούν κανονικά.
Τα αποτελέσματα της νέας διεθνούς αξιολόγησης PISA επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για τις γνώσεις και τις δεξιότητες που αποκτούν οι μαθητές στο ελληνικό σχολείο, αλλά και για το κατά πόσο το εκπαιδευτικό σύστημα ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις μιας εποχής όπου η απλή απομνημόνευση δεν αρκεί.
Στην PISA 2025 συμμετείχαν περίπου 765.000 μαθητές ηλικίας 15 ετών από 91 χώρες, αντιπροσωπεύοντας περίπου 33 εκατομμύρια μαθητές παγκοσμίως. Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές από 229 σχολεία, καλύπτοντας περίπου το 95% του πληθυσμού-στόχου.
Η αξιολόγηση επικεντρώθηκε στις Φυσικές Επιστήμες, ενώ οι μαθητές εξετάστηκαν επίσης στην Κατανόηση Κειμένου και στα Μαθηματικά. Για πρώτη φορά εξετάστηκε και η ικανότητα επίλυσης προβλημάτων σε ψηφιακά περιβάλλοντα.
Η εικόνα της Ελλάδας
Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι μέσες επιδόσεις της Ελλάδας το 2025 ήταν περίπου στα ίδια επίπεδα με το 2022 στα Μαθηματικά και στις Φυσικές Επιστήμες, ενώ στην Κατανόηση Κειμένου καταγράφηκε χαμηλότερη επίδοση σε σχέση με την προηγούμενη αξιολόγηση.
Ωστόσο, η εικόνα γίνεται πιο ανησυχητική όταν η σύγκριση δεν περιορίζεται μόνο στην τελευταία μέτρηση. Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι ακόμη και στις Φυσικές Επιστήμες και στα Μαθηματικά, όπου η Ελλάδα δεν παρουσίασε σημαντική μεταβολή σε σχέση με το 2022, οι επιδόσεις παραμένουν χαμηλότερες από εκείνες του 2018 και από οποιαδήποτε προηγούμενη αξιολόγηση της PISA.
Η Ελλάδα εξακολουθεί, συνολικά, να βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του ΟΟΣΑ στους βασικούς τομείς που εξετάζει η έρευνα.
Το ζήτημα δεν αφορά επομένως μόνο μια μεμονωμένη εξέταση ή μια συγκεκριμένη σχολική χρονιά. Η PISA αποτυπώνει δεξιότητες μαθητών που βρίσκονται περίπου στο τέλος της υποχρεωτικής εκπαίδευσης και εξετάζει κατά πόσο μπορούν να αξιοποιήσουν όσα έχουν μάθει σε πραγματικά και σύνθετα προβλήματα.
«Πολύ προβληματικά και ανησυχητικά»
Σχολιάζοντας τα αποτελέσματα σε συνέντευξή της στο ΕΡΤnews, η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη τα χαρακτήρισε «πολύ προβληματικά και ανησυχητικά».
Η υπουργός στάθηκε ιδιαίτερα στην κατανόηση κειμένου, αλλά και στις επιδόσεις στις Φυσικές Επιστήμες. Παράλληλα, σημείωσε ότι η πτώση των επιδόσεων δεν αποτελεί αποκλειστικά ελληνικό φαινόμενο, καθώς ανάλογη υποχώρηση καταγράφηκε και σε χώρες που παραδοσιακά παρουσίαζαν υψηλότερες επιδόσεις.
Η ίδια υπογράμμισε, ωστόσο, ότι η PISA είναι ένα σημαντικό εργαλείο μέτρησης, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως ο μοναδικός τρόπος αξιολόγησης ενός εκπαιδευτικού συστήματος. Κάθε χώρα διαθέτει διαφορετικό πρόγραμμα σπουδών, τρόπο διδασκαλίας και σύστημα εξετάσεων, παράγοντες που πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στην ανάγνωση των αποτελεσμάτων.
Από την αποστήθιση στη σύνθεση
Σύμφωνα με την υπουργό, τα νέα προγράμματα σπουδών και τα νέα σχολικά βιβλία επιχειρούν να κινηθούν περισσότερο προς τη λογική της PISA.
Η προσέγγιση αυτή δίνει μεγαλύτερο βάρος στην αξιοποίηση πολλαπλών πηγών, στη σύνθεση πληροφοριών, στην κατανόηση ενός προβλήματος και στην εφαρμογή της γνώσης, αντί της απλής αναπαραγωγής όσων έχουν διδαχθεί.
Πρόκειται για μια αλλαγή που αγγίζει τον πυρήνα της εκπαιδευτικής διαδικασίας: τι ακριβώς καλείται να κάνει ένας μαθητής όταν έχει μπροστά του ένα πρόβλημα που δεν έχει συναντήσει αυτούσιο στο σχολικό βιβλίο.
Τι θα γίνει με τις Πανελλαδικές
Στο ίδιο πλαίσιο, η υπουργός Παιδείας αναφέρθηκε και στο μέλλον των Πανελλαδικών Εξετάσεων, με αφορμή τη συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο.
Η Σοφία Ζαχαράκη ξεκαθάρισε ότι το νέο σύστημα δεν θα αφορά τους μαθητές που βρίσκονται σήμερα στη Β΄ Γυμνασίου και ότι οι Πανελλαδικές Εξετάσεις θα συνεχιστούν κανονικά.
Για τις επόμενες αλλαγές, η υπουργός ανέφερε ότι αναμένει το πόρισμα της ανεξάρτητης Εθνικής Επιτροπής Διαλόγου. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που περιέγραψε, το πόρισμα αναμένεται στα τέλη Νοεμβρίου ή στις αρχές Δεκεμβρίου και στη συνέχεια θα ανοίξει εκ νέου η συζήτηση για την κατεύθυνση του συστήματος αξιολόγησης και εισαγωγής στην ανώτατη εκπαίδευση.
Το μεγάλο στοίχημα για το σχολείο
Τα αποτελέσματα της PISA δεν αποτελούν από μόνα τους πλήρη αποτίμηση της ελληνικής εκπαίδευσης. Αποτελούν, όμως, μια διεθνώς συγκρίσιμη μέτρηση συγκεκριμένων δεξιοτήτων και καταγράφουν μια επίμονη απόσταση της Ελλάδας από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Το ζητούμενο πλέον είναι πώς αυτά τα δεδομένα θα μεταφραστούν σε εκπαιδευτική πολιτική: από τα προγράμματα σπουδών και τα βιβλία έως την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών, την αξιολόγηση και τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές μαθαίνουν να διαβάζουν, να κατανοούν, να συνδυάζουν πληροφορίες και να λύνουν προβλήματα.
Η συζήτηση για την επόμενη ημέρα της εκπαίδευσης, πάντως, δεν θα κριθεί μόνο από έναν διεθνή δείκτη. Τα αποτελέσματα της PISA προσθέτουν ένα ακόμη σύνολο δεδομένων σε ένα ήδη ανοιχτό ερώτημα: ποιο σχολείο θέλει να διαμορφώσει η Ελλάδα και ποιες γνώσεις και δεξιότητες θεωρεί απαραίτητες για τους μαθητές της.
