Αλλαγές που φιλοδοξούν να περιορίσουν τις οικογενειακές συγκρούσεις και την απαξίωση περιουσιών φέρνει το νέο κληρονομικό δίκαιο, το οποίο εισάγεται προς ψήφιση στη Βουλή, ανατρέποντας πρακτικές δεκαετιών.
Μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων δεκαετιών στο πεδίο του ιδιωτικού δικαίου βρίσκεται προ των πυλών, με το νέο κληρονομικό πλαίσιο να επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες παθογένειες που οδηγούν συχνά σε οικογενειακές συγκρούσεις και δικαστικές διαμάχες.
Το νομοσχέδιο, η δημόσια διαβούλευση του οποίου ολοκληρώθηκε πρόσφατα, αναμένεται να εισαχθεί σύντομα στη Βουλή, με στόχο να τεθεί σε ισχύ από την έναρξη του νέου δικαστικού έτους, στις 16 Σεπτεμβρίου 2026. Η πρωτοβουλία του υπουργείου Δικαιοσύνης φιλοδοξεί να δημιουργήσει ένα πιο λειτουργικό και δίκαιο πλαίσιο για τη μεταβίβαση περιουσιακών στοιχείων.
Στην καρδιά των αλλαγών βρίσκεται η αναμόρφωση του θεσμού της νόμιμης μοίρας, η οποία μετατρέπεται από εμπράγματο δικαίωμα σε χρηματική αξίωση. Η αλλαγή αυτή αναμένεται να περιορίσει σημαντικά τις περιπτώσεις αναγκαστικής συνιδιοκτησίας, που μέχρι σήμερα αποτελούν συχνή πηγή έντασης μεταξύ συγγενών.
Η μέχρι τώρα πρακτική έχει δείξει ότι η συνιδιοκτησία ενός ακινήτου μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε αδιέξοδο. Διαφωνίες μεταξύ κληρονόμων για τη διατήρηση ή την πώληση ενός περιουσιακού στοιχείου συχνά καταλήγουν σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες, ενώ δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου τα ακίνητα οδηγούνται τελικά σε πλειστηριασμό, χάνοντας σημαντικό μέρος της αξίας τους.
Με το νέο πλαίσιο, εάν ένας κληρονόμος επιθυμεί να διατηρήσει ένα ακίνητο ή μια επιχείρηση, θα έχει τη δυνατότητα να το αποκτήσει καταβάλλοντας στους υπόλοιπους το μερίδιό τους σε χρήμα. Έτσι, αποφεύγονται οι «ακούσιες» συνιδιοκτησίες και διευκολύνεται η αξιοποίηση της περιουσίας.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η δυνατότητα εξαγοράς μεριδίων μέσω δικαστικής απόφασης. Σε περίπτωση διαφωνίας, το δικαστήριο θα μπορεί να επιδικάζει το σύνολο του ακινήτου σε έναν από τους συγκληρονόμους, ο οποίος θα αποζημιώνει τους υπόλοιπους με βάση την εμπορική αξία. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να περιοριστεί η προσφυγή στον πλειστηριασμό, που συχνά οδηγεί σε οικονομική ζημία για όλες τις πλευρές.
Παράλληλα, ενισχύεται η διαφάνεια στη διαδικασία μέσω της λειτουργίας ψηφιακής πλατφόρμας δημοσίευσης διαθηκών. Το νέο εργαλείο επιτρέπει την ταχύτερη αναζήτηση και επιβεβαίωση της ύπαρξης διαθήκης, περιορίζοντας φαινόμενα αμφισβήτησης ή εμφάνισης πλαστών εγγράφων.
Σύμφωνα με νομικούς κύκλους, οι ρυθμίσεις αυτές αναμένεται να συμβάλουν όχι μόνο στη μείωση των δικαστικών διενέξεων, αλλά και στη διατήρηση της αξίας των περιουσιακών στοιχείων, δίνοντας έμφαση στην αξιοποίησή τους αντί για την απαξίωση.
Η μεταρρύθμιση, εφόσον εφαρμοστεί όπως σχεδιάζεται, αναμένεται να αλλάξει ουσιαστικά το τοπίο στις κληρονομικές σχέσεις, εισάγοντας μια πιο ευέλικτη και λειτουργική προσέγγιση που ανταποκρίνεται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
